Ampulicidae – Karaczanowcowate
Znana też po prostu jako osa szmaragdowa – mimo że wchodzi w skład nadrodziny Apoidea. Ubarwienie ciała intensywnie zielone lub niebieskozielone z silnym metalicznym połyskiem. Przedplecze w zarysie trapezowate, wyraźnie rozszerzające się ku tyłowi. Tułów z płasko ściętym propodeum. Odwłok połączony z tułowiem krótkim, wąskim stylikiem. Uda zauważalnie zgrubiałe – uda środkowej i tylnej pary nóg intensywnie czerwone z zielonymi obrączkami apikalnymi.
Sri Lanka 13.01.2020 Fot. Roman Prokhorov
- Zasięg. Tropikalne regiony południowej i południowo-wschodniej Azji (w tym Półwysep Arabski, Indie, Indonezja i południowe Chiny), Ameryki Środkowej, Ameryki Południowej i Afryki (łącznie z Madagaskarem) oraz niektóre wyspy oceaniczne (w tym Hawaje, Seszele i Malediwy oraz wyspy Oceanii)
- Siedlisko. Wszędzie tam, gdzie znajdzie gatunek żywicielski i gdzie może gniazdować – najczęściej zasiedla lasy i ich skraje, ogrody, a także tereny ruderalne. Gniazduje w ziemi
- Wymiary. Długość ciała 10-22 mm; samiec przeciętnie mniejszy od samicy. Rozmiar ciała zależny od wielkości gospodarza, w ciele którego rozwijała się larwa. Larwa dorasta do 25 mm
- Aktywność. Cały rok. Imagines dożywają do kilku miesięcy
- Lokalizacja. Sri Lanka. W Polsce nie występuje
- Pokarm. Nektar, spadź, hemolimfa. Samica łowi dla larw karaczany – wymienia się m.in. Periplaneta americana. Ofiary paraliżuje, a następnie transportuje do gniazda ciągnąc je za czułki (szczegóły w punkcie 8). Larwa początkowo żeruje na zewnątrz ciała ofiary wysysając hemolimfę (zwykle z nóg), a po 4-5 dniach przenika do wnętrza odwłoka karaczana i pożera go od wewnątrz, ostatecznie go uśmiercając
- Podobne. Stosunkowo charakterystyczna – inne gatunki z rodzaju są na ogół mniej efektownie ubarwione
- Drapieżca i ofiara- szczegóły. Gromka żądli ofiarę dwukrotnie. Przy pierwszym ataku wstrzykuje jad w węzeł nerwowy na na spodzie tułowia, wyginając się przy tym w iście akrobatycznej pozycji – odwłok wygina nad swoim tułowiem i głową o 180 stopni. Sparaliżowany karaczan przestaje się szamotać. Drugi cios gromka wymierza tuż za głową, również od spodniej strony ciała – tym razem pozycja samicy jest „normalna”. Jad trafia do mózgu ofiary, na chwilę unieruchamiając ją całkowicie. Potem dzieje się coś zaskakującego – gromka odstępuje od karaczana, aby dokładnie się oczyścić. Zajmuje jej to około 30 minut; karaczan w międzyczasie odzyskuje częściowo zdolność ruchu i również przystępuje do toalety. Wkrótce jednak idylla dobiega końca. Gromka ponownie przystępuje do akcji – najpierw mierzy długość czułków ofiary, przeciągając je przez żuwaczki po czym odcina je w 1/3 długości (licząc od nasady). Z ran na czułkach wypływa hemolimfa, którą z apetytem zlizuje – w przyszłości pozyskane w ten sposób białka zostaną wykorzystane na wytworzenie kolejnych jaj. Wreszcie chwyta karaczana za czułki i zaciąga go do szczeliny w drewnie lub w glebie. Składa jedno jajo przy przednim biodrze bezwolnego nieszczęśnika. Larwa wykluwa się po jakichś 3 dniach…
- Uwagi. Autor obserwacji – Roman Prokhorov
- Uwagi 2. Nazwy gatunkowa i rodzajowa nadane przez Insektarium
- A.compressa w iNat
Łódź 28.10.2022