Megalodontes spp. – Szarżniki

Megalodontesidae – Szarżnikowate
Masywne, czarne rośliniarki z bogatym, żółtym, lub białym, mocno zmiennym w obrębie poszczególnych gatunków rysunkiem na głowie, tułowiu i odwłoku, blisko spokrewnione z osnujowatymi Pamphilidae. Głowa szeroka. Żuwaczki duże, zachodzące na nadustek – cecha wyróżniająca od innych Symphyta. Odwłok bez stylikowatego przewężenia. Czułki samców lekko grzebieniaste, czułki samic nitkowate; samce niektórych gatunków nieznane. Cechy diagnostyczne pozwalające identyfikacje gatunkową to min. stosunek długości członów czułków i ich ubarwienie, liczba jasnych plam na twarzy, kolor nadustka i teguli, czy też szerokość jasnych pasów na krawędziach tergitów. Wiele gatunków tworzy jednak rozmaite formy barwne i dlatego identyfikacja bez opatrzenia i doświadczenia bywa zwykle szalenie trudna. Biologia poznana fragmentarycznie.

W Polsce 5 gatunków (stan na rok 2020, wg J.Borowski).

  • Megalodontes cephalotes (poprzednio M.spissicornis) – larwy żerują na okrzynie szerokolistnym
  • Megalodontes plagiocephalus związany głównie z goryszem alzackim
  • Megalodontus panzeri żyjący na goryszu sinym
  • Megalodontus fabricii żerujący na szałwii omszonej
  • Megalodontus thor – larwy żerują głównie na goryszu pagórkowatym
  • Megalodontus flavicornis i Megalodontes spiraeae teoretycznie do odszukania we wschodniej lub płd-wschodniej części kraju
  • Megalodontes luteiventris i Megalodontes phaenicius to gatunki południowe i szanse na ich odnalezienie w Polsce są nikłe (wbrew niektórym danym literaturowym)

Polana Polichno 27.05.2020 ♀

Polana Polichno 27.05.2020 ♀

Polana Polichno 27.05.2020 ♀

Polana Polichno 27.05.2020 ♀

  1. Liczebność. Rzadkie, lub bardzo rzadkie – M.panzeri najłatwiejszy do odszukania (przedstawiony na zdjęciach – id J.Borowski) . 4 gatunki na Czerwonej Liście z kategorią DD, natomiast stosunkowo niedawno opisany na podstawie okazów z Polski M.thor w ogóle nie zostały wzięte pod uwagę, jak przypuszczam
  2. Biotop. Nasłonecznione ciepłe stoki, murawy kserotermiczne, inne ciepłe tereny otwarte; chętnie o podłożu wapiennym
  3. Wymiary. Długość ciała 8-12 mm (na przykładzie M.cephalotes)
  4. Aktywność. Maj – lipiec
  5. Lokalizacja. Ponidzie. Na odnalezienie któregoś gatunku na Wyżynie Łódzkiej szanse są znikome
  6. Pokarm. Nektar i pyłek oraz spadź; imagines najchętniej odwiedzają żółte i fioletowe kwiaty. Larwy żerują na roślinach z rodzin baldaszkowatych, rutowatych i jasnotowatych
  7. Podobne. Niektóre inne rośliniarki; niemniej rodzaj łatwy do rozpoznania
  8. Uwagi. Szarżnik głowacz Megalodontes cephalotes zwykle charakteryzuje się przyciemnionymi końcami czułków; czułki u żadnej formy barwnej nie są całkowicie żółte. Pierwszy człon czułków (scape) u Megalodontes panzeri jest żółty, nigdy czarny, tegule także są żółte. U Megalodontes thor na ogół człon nasadowy jest czerwonobrązowy Pierwszy człon czułków u M.plagiocephalus zmienny w ubarwieniu, ale często czarny, a jeśli żółty to zwykle z dwoma ciemnymi smugami
Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 Szarżnik złowiony przez Xysticus cristatus ( id pająka Robert Rozwałka )

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Cephalotes.

Polana Polichno 13.06.2018 ♀

Cephalotes

Polana Polichno 13.06.2018 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Cephalotes species

Polana Polichno 13.06.2018 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016 ♀

Polana Polichno 10.07.2016

Polana Polichno 10.07.2016 ♀

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 19.06.2016

Polana Polichno 15.06.2020

Polana Polichno 27.05.2020

Polana Polichno 27.05.2020

4 thoughts on “Megalodontes spp. – Szarżniki

  1. Zdjęcia piękne. Nawet pokusiłem się oznaczyć gatunek na tych fotkach. Prawie w 100% jest to Megalodontes spissicornis Klug, głównie po tym, że ma w środkowej części nadustka jasną plamię pomiędzy nasadą czułków wg klucza Miedwiediewa, w odróżnieniu od M. cephalotes F., której nie ma. Wiesław Piotrowski, Lublin, autor paru publikacji o tej rodzinie.

  2. O, a zatem to nie synonimy? Bo tak wywnioskowałem an podstawie informacji, które znalazłem podczas sporządzania opisu rodzaju. Dodatkowo M.spissicornis nie ma na liście gatunków na FE, co mnie utwierdziło w przekonaniu…
    A w ogóle szalenie mi miło powitać kolejnego specjalistę na Insektarium. Mam nadzieję – jak zawsze w takich odświętnych przypadkach – że to pierwsza wizyta z wielu.
    Rafał

  3. M. luteiventris występuje wyłącznie w pn. Afryce, a M. phaenicius w płd-wsch. Europie.
    Zgadywanie ze zdjęć jest dużym wyzwaniem, przy gatunkach o tak dużym podobieństwie morfologicznym. Ale jeśli już próbujemy to….na wszystkich zdjęciach są samiczki M. panzeri (Leach, 1817). Wydaje się, że w Polsce jest to najczęściej spotykany gatunek szarżnika, choć niewątpliwie występowanie poszczególnych gatunków jest sprawą bardzo lokalną i zależy w dużej mierze od liczności roślin żywicielskich.
    Wymieniony przez Kolegę Piotra M. spissicornis (Klug, 1824) jest młodszym synonimem M. cephalotes (Fabricius, 1781), który jest gatunkiem górskim, a starsze dane o występowaniu na obszarach nizinnych opierały się zwykle na błędnych oznaczeniach – ale tak były skonstruowane starsze klucze do oznaczania szarżników.

  4. Zatem znalezione przeze mnie informacja okazują się być prawidłowe. Oznaczać do gatunku nawet nie próbowałem, ale dobrze znać typ osoby biegłej w temacie. Dziękuje i pozdrawiam
    Rafał

Leave a Reply